Starachowicka Kolej Wąskotorowa


Historia

   Trwający od początku XX w. rozwój kolei wąskotorowych w okolicach Starachowic był ściśle związany z miejscowymi zakładami przemysłowymi i wydobywczymi. W tym czasie powstała sieć kolei o szerokości toru 750 mm łączących starachowicki Wielki Piec z tartakiem na Bugaju, kopalniami rudy żelaza oraz licznymi ładowniami drewna.

 
Źródło: mapa sztabowa Wojska Polskiego 1955

Wybudowana sieć liczyła ok. 60 km, zaś łącznie z kolejką lasów państwowych (z 1938 r.) na południe od Starachowic (w rejon Wykusu) - ponad 80 km. 

 
fot. K. Tobiszewski ©

Po wojnie zdecydowano o budowie kolei PKP łączącej Starachowice z Iłżą wykorzystując część istniejącego już torowiska (ukończono w 1950 r.). Na liczącym 20 km odcinku prowadzono głównie ruch towarowy oraz ruch pasażerski (w szczytowym okresie do 6 par pociągów dziennie). W latach 60-tych na skutek zamykania kopalń oraz ograniczenia transportu drewna przewozy zaczęły spadać. Ostatecznie w 1997 roku zawieszono wszelkie przewozy, a tabor przekazano na inne sieci wąskotorowe.
W roku 2003, na skutek mediacji podjętych przez Fundację Polskich Kolei Wąskotorowych nastąpiło przejęcie linii od PKP przez władze Starostwa Powiatowego w Starachowicach. Siłami wolontariuszy przyjeżdżających z całego kraju prawie w każdy weekend, od listopada 2003 do kwietnia 2004 udrożniono pierwsze 6 kilometrów szlaku. W maju 2004 r. przywrócono przewozy pasażerskie na odcinku Starachowice - Lipie.

fot. FPKW ©

 

 

 

 

Trasa - informacja krajoznawcza

Starachowicka Kolej Wąskotorowa ma swój początek w najstarszej części Starachowic (niegdyś odrębnego miasta) - Wierzbnika. Nad rynkiem góruje zabytkowy kościół p.w. św. Trójcy z ołtarzem ze Świętego Krzyża. W pobliżu - na os. Trzech Krzyży - znajduje się jeden lepiej z zachowanych cmentarzy żydowskich województwa świętokrzyskiego. W dalszej części miasta (przy linii kolejowej Skarżysko-Kamienna - Ostrowiec Św.) znajduje się zespół dawnego Wielkiego Pieca mieszczący obecnie Muzeum Przyrody i Techniki 

 
fot. FPKW ©

Większa część trasy kolejki przebiega przez Puszczę Iłżecką, stanowiącą Obszar Chronionego Krajobrazu Doliny Kamiennej. Po minięciu doliny Młynówki pierwszym przystankiem jest Lipie, na którym przewidziano plac rekreacyjny z miejscami odpoczynku (grill). Lipie to śródleśna wieś o tradycjach patriotycznych (potyczki powstańców styczniowych, partyzantka podczas II wojny światowej).

 
fot. FPKW ©

W pobliżu Lipia znajduje się Dębowa Góra z okazałymi bukami, w pobliżu której można zobaczyć czarnego bociana. Z Lipia czarnym szlakiem można dojść do Rezerwatu Rosochacz (6 km szlakiem czarnym) - miejsca ochrony naturalnych wielogatunkowych drzewostanów porastających bagienne źródliska rzeki Świętojanki (ekspansja lasu na teren torfowiska niskiego).
W okolicach Zębca (dawne przystanki Łaziska lub Lubienia) warto zobaczyć pozostałości odkrywkowych kopalni piasków żelazistych, a wśród nich znajdujący się w sztucznej dolinie zbiornik wodny zwany "Płuczka". W okolicach Zębca torowisko zbliża się do drogi krajowej nr 9 i dalej równolegle z nią przez Marcule (nadleśnictwo), Jasieniec, Błaziny (największy most na linii) prowadzi do Iłży.
Iłża to stare miasto z XI wieku (obecnie grodzisko) i XIV wieku (obecna lokacja) charakteryzujące się zachowanym układem urbanistycznym z małomiasteczkową zabudową i zabytkowym kościołem farnym NMP. Nad miastem na wyniesieniu górują ruiny zamku Biskupów Krakowskich (ok. 1340 r.). Ze Starachowic do Iłży prowadzi żółty szlak turystyczny.

 
fot.  FPKW ©

Tabor

Lokomotywy spalinowe

Wls75 - wiązarowa lokomotywa 2-osiowa prod. ZNTK Poznań (nr fabr. 43/1967r.) ex cukrownia Dobre:

fot. FPKW ©

Wagony pasażerskie

Bxi 1353 / Bxi 1354 - 4-osiowe wagony letnie z odkrytymi pomostami - przebudowany ze znormalizowanych wagonów krytych - 2 szt. (projekt przebudowy: M. Zajfert) : 

 
fot. FPKW ©

Bxhpi - 4-osiowy wagon całoroczny produkcji rumuńskiej - w trakcie remontu: 

 
fot. FPKW ©

MBd1-138 - 2-osiowy wagon motorowy MBd1-138 (Warsztaty Lisewo 1970 r.) zakupiony w cukrowni Kruszwica, gdzie był wykorzystywany jako wagon roboczy. Obecnie bez napędu, okien i wyposażenia wnętrza wymaga remontu kapitalnego. Poszukiwany sponsor.

 
fot. FPKW ©

Wagony towarowe i inne

4-osiowy wagon - węglarka z cukrowni Kruszwica, pierwotnie wyprodukowany dla cukrowni Pelplin pochodzący z lat 20. ubiegłego wieku: 

 
fot.  FPKW ©

2-osiowy wagon - węglarka z cukrowni Kruszwica, pierwotnie zakupiony przez Westpreussische Kleinbahnen AG (Gdańskie KD), później eksploatowany na PKP: 

 
fot. FPKW ©

4-osiowe wagony - platformy (2 szt.) z cukrowni Kruszwica, przebudowane w tym zakładzie z wagonów węglarek: 

 
fot. FPKW ©

4-osiowy jednostronny pług odśnieżny: 

 
fot. FPKW ©

Pozostały tabor

2-osiowe wagony - koleby do przewozu rudy (2 szt.) wypożyczone z Muzeum Przyrody i Techniki w Starachowicach:

fot. FPKW ©

drezyna ręczna:

 
fot. FPKW ©

wózek torowy - niezastąpiony podczas prac torowych w wykonaniu wolontariuszy: 

 
fot. FPKW ©

rower torowy: 

 
fot. FPKW ©

Dojazd do Starachowic

Samochodem:
Najwygodniejsze drogi dojazdu do miasta:

  • ze Skarżyska Kamiennej trasą nr 42
  • z Ostrowca Świętokrzyskiego trasą nr 9 i 42
  • z Radomia i Warszawy trasą nr 9 (przez Iłżę)
  • z Kielc i Krakowa trasą 752 (przez Bodzentyn)

Stacja początkowa kolejki znajduje się przy ulicy Targowej, obok targowiska miejskiego pod wiaduktem. Przy stacji znajduje się obszerny plac parkingowy.

Pociągiem:
Stacja początkowa kolejki położona jest ok. 500 m od dworca PKP Starachowice Wsch. na linii Skarżysko Kamienna - Sandomierz. 

 
fot. FPKW ©

Spis podstron:

1. Wstęp
2.
Magistrala główna
3.
Wykaz bocznic magistrali głównej
4.
Historia kolejki